Trào ngược và ọc sữa ở trẻ: Thế nào là bình thường?

Nếu bé nhà bạn ọc sữa thường xuyên, bạn không đơn độc đâu. Ước tính khoảng hai phần ba trẻ sơ sinh khỏe mạnh ọc sữa ít nhất một lần mỗi ngày trong năm đầu đời, với đỉnh điểm xảy ra vào khoảng 4 tháng. Thậm chí có một câu nói quen thuộc trong nhi khoa: "Ọc sữa là vấn đề của giặt đồ, không phải vấn đề y tế."

Ọc sữa xảy ra vì van giữa dạ dày và thực quản (gọi là cơ thắt thực quản dưới) vẫn chưa trưởng thành ở bé. Nó không đóng chặt như ở trẻ lớn và người lớn, nghĩa là thức ăn trong dạ dày có thể dễ dàng trào ngược lên, đặc biệt khi dạ dày đầy hoặc khi bé nằm.

Ọc sữa bình thường, còn gọi là trào ngược dạ dày thực quản (GER), thường trông như một lượng nhỏ sữa chảy ra từ miệng bé trong hoặc ngay sau khi bú. Tuy trông có vẻ nhiều, nhưng thường chỉ khoảng một muỗng canh — hãy thử đổ một muỗng nước lên khăn ợ và bạn có thể sẽ ngạc nhiên vì nó lan rộng thế nào.

Tin vui: hầu hết bé hết ọc sữa trước 12-18 tháng khi cơ thắt thực quản trưởng thành và bé dành nhiều thời gian ở tư thế đứng hơn.

Sự phân biệt quan trọng mà mọi bố mẹ cần hiểu là khác nhau giữa trào ngược bình thường (GER) và bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Đây là cách phân biệt:

Trào ngược bình thường (GER) — "bé ọc sữa vui vẻ":

• Bé ọc sữa nhưng vẫn thoải mái, vui vẻ
• Không khóc hoặc ưỡn lưng trong hay sau khi bú
• Tăng cân tốt
• Không từ chối bú
• Ọc sữa giảm dần theo thời gian

GERD — khi trào ngược trở thành vấn đề:

• Nôn mạnh hoặc nôn vọt
• Khóc, ưỡn lưng, hoặc quay đi trong khi bú
• Từ chối ăn hoặc ăn rất ít
• Tăng cân kém hoặc sụt cân
• Quấy khóc và khó chịu trong và sau khi bú
• Ho mãn tính, thở khò khè, hoặc hay bị ọe
• Nôn ra dịch xanh hoặc vàng, hoặc nôn có máu

Hầu hết bé trào ngược thuộc nhóm "bé ọc sữa vui vẻ". Bé ọc sữa, vẫn cười, và vẫn lớn tốt. Những bé này không cần điều trị — chỉ cần thêm khăn ợ và kiên nhẫn.

Tuy nhiên, nếu bé có dấu hiệu GERD, đáng để thảo luận với bác sĩ nhi khoa. GERD có thể ảnh hưởng đến việc bú, tăng trưởng, và sự thoải mái, và có các phương pháp điều trị hiệu quả.

Dù bé ọc sữa bình thường hay đã được chẩn đoán GERD, các kỹ thuật cho bú sau có thể giảm tần suất và lượng ọc:

Cho bú ít hơn, nhiều lần hơn: Dạ dày quá đầy dễ đẩy thức ăn ngược lên. Thay vì bú nhiều cách xa nhau, hãy cho bú ít hơn mỗi lần nhưng thường xuyên hơn. Điều này giúp dạ dày không quá đầy.

Tư thế bú thẳng đứng: Giữ bé ở góc khoảng 30-45 độ khi bú, thay vì nằm hoàn toàn. Trọng lực giúp giữ sữa trong dạ dày.

Giữ bé thẳng đứng sau bú: Bế bé thẳng đứng 20-30 phút sau mỗi cữ bú. Tránh đặt bé vào ghế ô tô hoặc ghế rung ngay sau khi ăn, vì tư thế gập người có thể tăng áp lực bụng. Địu em bé hoặc đơn giản bế bé áp ngực là tốt nhất.

Ợ hơi thường xuyên: Vỗ ợ cho bé mỗi vài phút trong khi bú (sau mỗi 1-2 ounce với bé bú bình, hoặc khi đổi bên với bé bú mẹ). Không khí bị nuốt chiếm chỗ trong dạ dày và có thể đẩy sữa lên.

Kiểm tra tốc độ chảy núm ti: Nếu cho bú bình, đảm bảo tốc độ chảy không quá nhanh. Núm ti chảy quá nhanh khiến bé nuốt vội, nuốt nhiều không khí. Khi lật ngược, núm ti nên nhỏ giọt chậm, không chảy thành dòng.

Tránh quần áo chật: Thun lưng và body chật có thể tạo áp lực lên bụng. Mặc cho bé quần áo thoải mái, rộng rãi, đặc biệt vùng bụng.

Nếu bác sĩ nhi khoa chẩn đoán GERD, các lựa chọn điều trị tùy thuộc vào mức độ:

Sữa đặc hơn: Thêm một lượng nhỏ bột gạo vào sữa mẹ hoặc sữa công thức có thể làm sữa nặng hơn và ít trào ngược hơn. Bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể lượng cần thêm. Cũng có các loại sữa công thức chống trào ngược đã được làm đặc sẵn.

Thay đổi sữa công thức: Trong một số trường hợp, triệu chứng GERD do dị ứng đạm sữa bò gây ra hoặc làm nặng thêm. Bác sĩ có thể đề nghị thử sữa thủy phân, hoặc nếu bé bú mẹ, mẹ cắt bỏ sữa bò khỏi chế độ ăn trong thời gian thử.

Thuốc: Với GERD nặng hơn, bác sĩ có thể kê thuốc giảm axit như famotidine (Pepcid) hoặc thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole (Prilosec). Các thuốc này không ngăn trào ngược mà giảm độ axit của dịch dạ dày, làm trào ngược bớt đau. Thuốc thường chỉ dành cho bé có khó chịu rõ rệt, vấn đề bú, hoặc tăng cân kém.

Tư thế: Bác sĩ có thể đề nghị nâng cao đầu giường nhẹ (bằng cách đặt khăn dưới nệm) để trọng lực hỗ trợ. Luôn tuân thủ hướng dẫn ngủ an toàn — bé vẫn phải nằm ngửa trên mặt phẳng cứng.

Hầu hết bé GERD cải thiện đáng kể trước 6-12 tháng khi hệ tiêu hóa trưởng thành và bé bắt đầu ở tư thế đứng nhiều hơn.

Hiểu rõ quy luật trào ngược của bé có thể tạo khác biệt thực sự trong việc kiểm soát triệu chứng. Tính năng theo dõi bú của Taika giúp bạn ghi lại thời gian, thời lượng, và lượng mỗi cữ bú, để bạn có thể xác định liệu kích thước bữa bú hoặc thời điểm trong ngày có liên quan đến ọc sữa nhiều hơn không.

Nếu bạn đang phối hợp với bác sĩ theo kế hoạch điều trị, có bản ghi bú chính xác là vô giá. Bạn có thể theo dõi bé phản ứng thế nào với thay đổi — như bú ít hơn mỗi lần, sữa mới, hoặc thuốc — và chia sẻ thông tin đó tại lần khám tiếp theo.

Một số bố mẹ cũng thấy hữu ích khi ghi lại các đợt ọc sữa dưới dạng ghi chú trong Taika, lưu ý đó là chỉ một chút hay nhiều, và bé có vẻ khó chịu không. Theo thời gian, dữ liệu này có thể giúp bạn và bác sĩ phân biệt giữa biến động bình thường và xu hướng xấu đi.

Lưu ý: Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không thay thế lời khuyên y tế chuyên nghiệp. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa để được hướng dẫn cụ thể cho sức khỏe của bé.