คู่มือไข้ในทารก: เมื่อไหร่ควรกังวลและควรทำอย่างไร

น้อยสิ่งจะทำให้พ่อแม่ใจเต้นได้เท่ากับการแตะหน้าผากลูกแล้วรู้สึกถึงความร้อนผิดปกติ ไข้ในทารกอาจน่ากลัว โดยเฉพาะสำหรับพ่อแม่มือใหม่ แต่การเข้าใจว่าไข้หมายถึงอะไรจริงๆ จะช่วยให้คุณตอบสนองได้อย่างสงบและมีประสิทธิภาพค่ะ

ไข้ไม่ใช่โรค มันคือภูมิคุ้มกันของลูกที่กำลังทำหน้าที่ เมื่อร่างกายตรวจพบการติดเชื้อ จะเพิ่มอุณหภูมิภายในเพื่อช่วยต่อสู้กับไวรัสและแบคทีเรีย ในกรณีส่วนใหญ่ ไข้เป็นสัญญาณดีว่าร่างกายลูกน้อยกำลังทำงานอย่างแข็งขันเพื่อหายป่วย แต่ก็มีบางสถานการณ์ที่ไข้ต้องได้รับการดูแลทางการแพทย์อย่างเร่งด่วน และการรู้เกณฑ์เหล่านั้นเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกคนที่ดูแลเด็กค่ะ

วิธีวัดอุณหภูมิที่แม่นยำที่สุดคือการใช้ปรอทวัดทางทวารหนัก โดยเฉพาะสำหรับทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือน ปรอทวัดทางหน้าผาก (temporal artery) เป็นทางเลือกที่สะดวกสำหรับเด็กโตขึ้น ส่วนปรอทวัดทางหูใช้ได้ดีสำหรับเด็ก 6 เดือนขึ้นไป ไม่ว่าจะใช้วิธีไหน ความสม่ำเสมอจะช่วยให้คุณสังเกตแนวโน้มได้ค่ะ

ไข้ไม่ได้ถูกจัดการเหมือนกันทุกวัย สิ่งที่ถือว่า "ไม่เป็นไร" สำหรับเด็ก 1 ขวบ อาจเป็นเรื่องฉุกเฉินสำหรับทารกแรกเกิดค่ะ:

สำคัญมาก: สำหรับทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือน อุณหภูมิ 38°C ขึ้นไป ถือเป็นเรื่องฉุกเฉินเสมอ อย่ารอ อย่าให้ยาลดไข้เอง ไปพบแพทย์ทันทีค่ะ ระบบภูมิคุ้มกันของทารกแรกเกิดยังไม่สมบูรณ์ และการติดเชื้ออาจลุกลามได้เร็วมาก

เมื่อคุณหมอยืนยันว่าไข้ไม่ได้ต้องการการดูแลฉุกเฉิน ต่อไปนี้คือวิธีทำให้ลูกน้อยสบายตัวค่ะ:

• ให้ยาลดไข้ตามคำแนะนำของแพทย์: พาราเซตามอล (acetaminophen) ใช้ได้ตั้งแต่ 2 เดือน ไอบูโพรเฟน (ibuprofen) ใช้ได้ตั้งแต่ 6 เดือน ให้ตามน้ำหนักตัว ไม่ใช่อายุ อย่าให้แอสไพรินแก่เด็กเด็ดขาด
• ให้น้ำนมบ่อยขึ้น: ไข้ทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำมากขึ้น ให้นมแม่หรือนมผสมบ่อยกว่าปกติ สำหรับเด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไป อาจให้น้ำเปล่าเสริมได้
• แต่งตัวเบาๆ: อย่าห่อตัวลูกหนาๆ แต่งตัวด้วยเสื้อผ้าบางเบาชั้นเดียว
• ให้ห้องเย็นสบาย: อุณหภูมิห้อง 20-22°C เป็นอุดมคติ
• เช็ดตัวด้วยน้ำอุ่น: ใช้ผ้าชุบน้ำอุ่น (ไม่ใช่น้ำเย็น) เช็ดตามตัว น้ำเย็นทำให้ร่างกายหนาวสั่นและสร้างความร้อนเพิ่ม
• ให้พักผ่อน: ให้ลูกพักผ่อนเยอะๆ ไม่ต้องฝืนให้ตื่น

บันทึกอุณหภูมิและเวลาที่วัดด้วยไทก้า จะช่วยให้คุณเห็นแนวโน้มว่าไข้กำลังลดลงหรือเพิ่มขึ้น ข้อมูลนี้มีค่ามากเมื่อต้องรายงานให้คุณหมอค่ะ

พาลูกไปห้องฉุกเฉินทันทีถ้า:

• ทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือนมีอุณหภูมิ 38°C ขึ้นไป
• ไข้สูงเกิน 40°C (104°F) ทุกวัย
• ลูกซึมมาก ตื่นยาก หรือไม่ตอบสนอง
• มีจุดหรือผื่นม่วงแดงที่ไม่จางเมื่อกด (อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อในกระแสเลือด)
• หายใจลำบาก หายใจเร็ว หรือหน้าอกยุบเมื่อหายใจ
• ร้องไห้ไม่หยุดและไม่มีอะไรปลอบได้
• ไข้ไม่ลดหลังจากให้ยาลดไข้
• ไข้กลับมาหลังจากหายไปแล้ว 24 ชั่วโมง
• ไข้ต่อเนื่องเกิน 3 วันสำหรับเด็กอายุมากกว่า 3 เดือน
• ลูกปัสสาวะน้อย (ผ้าอ้อมเปียกน้อยกว่า 3 ผืนใน 24 ชั่วโมง)

เชื่อสัญชาตญาณของคุณค่ะ ถ้ารู้สึกว่ามีอะไรไม่ถูกต้อง แม้ไข้จะไม่สูงมาก ก็ไม่ผิดที่จะโทรถามคุณหมอ การระวังเกินไปดีกว่าพลาดค่ะ

หนึ่งในความเชื่อที่พบบ่อยที่สุดคือการขึ้นฟันทำให้เด็กมีไข้ ความจริงคือ: งานวิจัยพบว่าการขึ้นฟันอาจทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นเล็กน้อย แต่ไม่ถึงระดับไข้จริง (ไม่เกิน 38°C) ค่ะ

ถ้าลูกกำลังขึ้นฟันและมีไข้ 38°C ขึ้นไป น่าจะมีสาเหตุอื่น เช่น ไวรัส ลูกวัยขึ้นฟัน (6-12 เดือน) เป็นวัยที่ภูมิคุ้มกันจากแม่เริ่มลดลงและเริ่มสัมผัสเชื้อโรคมากขึ้นจากการเอาของเข้าปาก จึงติดเชื้อง่ายพอดีค่ะ

อาการที่เกี่ยวกับการขึ้นฟันจริงๆ:

• น้ำลายไหลมากขึ้น
• งอแง กัดของ
• เหงือกบวมหรือแดง
• นอนหลับไม่สนิท

สิ่งที่ไม่ได้เกิดจากการขึ้นฟัน (และควรปรึกษาแพทย์):

• ไข้สูง
• ท้องเสีย
• ผื่นตามตัว
• อาเจียน

ชักจากไข้เกิดขึ้นในเด็กประมาณ 2-5% อายุ 6 เดือนถึง 5 ปี มักเกิดเมื่อไข้ขึ้นเร็ว ไม่ใช่เมื่อไข้สูงสุดค่ะ

อาการ:

• ร่างกายเกร็ง แขนขากระตุก
• ตาค้างหรือกลอกตา
• ไม่ตอบสนอง
• ผิวอาจเปลี่ยนสี

ถ้าลูกชัก ให้ทำดังนี้:

• วางลูกนอนตะแคง บนพื้นราบที่ปลอดภัย
• อย่าใส่อะไรในปากลูก
• อย่าพยายามหยุดการกระตุก
• จับเวลาว่าชักนานแค่ไหน
• โทรเรียกรถพยาบาลถ้าชักนานเกิน 5 นาที หรือชักครั้งแรก

ชักจากไข้แบบธรรมดา (simple febrile seizure) แม้จะน่ากลัวมาก แต่มักไม่เป็นอันตรายและไม่ทำให้เกิดปัญหาระยะยาว อย่างไรก็ตาม ควรพาลูกไปพบแพทย์หลังจากชักทุกครั้ง เพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีสาเหตุที่ต้องรักษาค่ะ